Namami Gange STP Capacity Increase 2026 : राष्ट्रीय स्वच्छ गंगा मिशन अंतर्गत २०२५-२६ मध्ये ५३८ एमएलडी सांडपाणी प्रक्रिया क्षमता वाढली. 28 STP पूर्ण, ४,७०० कोटी रुपयांची गुंतवणूक. गंगा स्वच्छतेसाठी मोठी प्रगती.
नवी दिल्ली : गंगा नदी आणि तिच्या उपनद्यांमधील प्रदूषण कमी करण्यासाठी केंद्र सरकारच्या राष्ट्रीय स्वच्छ गंगा मिशन (NMCG) अंतर्गत २०२५-२६ या आर्थिक वर्षात मोठी प्रगती नोंदवली गेली आहे. सीवेज ट्रीटमेंटची क्षमता वाढवणे, प्रकल्प वेळेत पूर्ण करणे आणि प्रदूषणाच्या मुख्य ठिकाणांवर लक्ष केंद्रित करणे—या सर्व बाबींमध्ये या वर्षात लक्षणीय यश मिळाले आहे.
👉 हे देखील वाचा : खरीप २०२६ साठी १४५.२० लाख हेक्टर पेरणी लक्ष्य; ‘एल निनो’मुळे ९२% पावसाचा अंदाज, सरकारची तयारी सुरू
या कालावधीत उत्तर प्रदेश, उत्तराखंड, झारखंड, पश्चिम बंगाल आणि बिहार या राज्यांमध्ये एकूण १८ प्रकल्पांद्वारे ५३८.०३ एमएलडी (MLD) ट्रीटमेंट क्षमता वाढवण्यात आली. विशेष म्हणजे, या वर्षात २८ सीवेज ट्रीटमेंट प्लांट (STP) पूर्ण झाले, जे मागील वर्षातील २२ STP च्या तुलनेत मोठी वाढ दर्शवते. या सर्व प्रकल्पांसाठी सुमारे ७,७०० कोटी रुपयांची गुंतवणूक करण्यात आली आहे.
उत्तर प्रदेशचा मोठा वाटा; वाराणसी-आग्रा आघाडीवर
उत्तर प्रदेश या उपक्रमात सर्वाधिक पुढे राहिला असून, मुरादाबाद, शुक्लागंज, वाराणसी, वृंदावन, प्रयागराज आणि आग्रा या शहरांमध्ये महत्त्वाचे प्रकल्प राबवण्यात आले. वाराणसीमध्ये अस्सी–BHU परिसरात ५५ एमएलडी क्षमता वाढली, तर प्रयागराजमध्ये १३ नाल्यांचे डायवर्जन करून सलोरी STP ची क्षमता वाढवण्यात आली, ज्यातून ४३ एमएलडी अतिरिक्त क्षमता निर्माण झाली.
👉 हे देखील वाचा : गडचिरोलीत वनविभागाची मोठी कारवाई; १२ शिकारी जेरबंद, शेकरूसह दुर्मिळ वन्यजीवांचे अवशेष जप्त
आग्रा शहरात सर्वाधिक १६६ एमएलडी क्षमतेची वाढ झाली, तर मुरादाबादमध्ये रामगंगा नदी स्वच्छतेसाठी २५ एमएलडी आणि शुक्लागंजमध्ये ५ एमएलडी क्षमतेची वाढ झाली. या सर्व प्रकल्पांमुळे राज्यातील सांडपाणी व्यवस्थापन अधिक सक्षम झाले आहे.
इतर राज्यांतही वेगाने काम; अनेक हॉटस्पॉटवर नियंत्रण
उत्तराखंडमध्ये ऊधम सिंह नगर, देहरादून, हरिद्वार आणि मुनि की रेती येथे प्रकल्प पूर्ण झाले. देहरादूनमध्ये १५ एमएलडी, तर मुनि की रेतीमध्ये ११ एमएलडी क्षमता वाढवण्यात आली.
झारखंडमध्ये फुसरो येथे १४ एमएलडी क्षमतेचा प्रकल्प पूर्ण झाला. पश्चिम बंगालमध्ये महेशतला, जंगीपुर आणि चकदाह येथे काम पूर्ण होऊन ३५ एमएलडी, १३ एमएलडी आणि १५ एमएलडी क्षमतेची वाढ झाली. नॉर्थ बैरकपुरमध्ये 30 एमएलडी क्षमता वाढवण्यात आली.
बिहारमध्ये दीघा, कंकडबाग आणि भागलपूर येथे अनुक्रमे ३०, ३५ आणि २२.५ एमएलडी क्षमतेची वाढ झाली, ज्यामुळे शहरी सांडपाणी व्यवस्थापनात मोठा बदल दिसून येत आहे.
डिजिटल मॉनिटरिंगचा वापर; ‘Drain Dashboard’ आणि ‘Ganga Pulse Portal’ सुरू
गंगा स्वच्छतेसाठी केवळ प्रकल्प उभारणेच नव्हे, तर त्यांचे प्रभावी मॉनिटरिंग करण्यासाठीही डिजिटल साधनांचा वापर सुरू करण्यात आला आहे. ‘Drain Dashboard’ या प्रणालीद्वारे नदीत येणाऱ्या नाल्यांवर रिअल-टाइम नजर ठेवली जाते, ज्यामुळे प्रदूषणाची पातळी तात्काळ ओळखता येते.
👉 देशभरातील महत्त्वाच्या घडामोडींसाठी वाचा : भारत
तसेच ‘Ganga Pulse Public Portal’ या प्लॅटफॉर्मद्वारे STP मधील पाण्याची गुणवत्ता—pH, BOD, TSS यांसारख्या निकषांवर आधारित डेटा सार्वजनिक केला जातो. यामुळे पारदर्शकता वाढून प्रकल्पांची कार्यक्षमता तपासणे सोपे झाले आहे.
परिणाम काय?
या सर्व प्रयत्नांमुळे गंगा नदीच्या स्वच्छतेकडे मोठे पाऊल टाकले गेले असून, शहरी भागातील सांडपाणी व्यवस्थापन अधिक मजबूत झाले आहे. वाढती लोकसंख्या आणि शहरीकरण लक्षात घेता, ही उभारलेली क्षमता भविष्यातील पर्यावरणीय आव्हानांनाही सामोरे जाण्यास मदत करणार आहे.
सुसूत्र नियोजन, मोठ्या प्रमाणावर गुंतवणूक आणि डिजिटल मॉनिटरिंगच्या मदतीने गंगा स्वच्छतेच्या दिशेने केंद्र सरकारचा प्रयत्न अधिक प्रभावी होत असल्याचे स्पष्ट दिसत आहे.
— प्रतिनिधी, महालोकवार्ता
